Od polskiej pisanki do włoskiej niespodzianki, czyli o wielkanocnym jaju

Jeśli istnieje element wspólny dla polskich tradycji wielkanocnych i włoskich tradizioni pasquali, to prawdopodobnie jest nim jajko, po włosku “uovo”.

W Polsce, jak wiadomo, tradycją jest dekorowanie jajek w celu stworzenia pisanek, kraszanek, drapanek, ażurek, oklejanek czy nalepianek… Zazwyczaj, jak powszechnie wiadomo, tak udekorowane jajka na twardo trafiają do koszyczków, które każda rodzina przynosi do poświęcenia w Wielką Sobotę (po włosku mówimy na to “Sabato Santo”, a nie “Grande Sabato”!), wraz z wędlinami, chrzanem, solą, chlebem, masłem, rzeżuchą oraz podobnymi produktami.

Warto przy tej okazji wspomnieć, że choć tradycja święcenia pokarmów w koszyczku nie należy do włoskiej kultury, to w wielu regionach Włoch w Wielką Sobotę lub bezpośrednio w Niedzielę Wielkanocną, po mszy, wierni przynoszą do kościoła koszyczki z jajkami
na twardo, aby je poświęcić; mówimy wtedy o “benedizione delle uova”.

W tradycji chrześcijańskiej jajko jest bowiem symbolem życia – a w szerszym znaczeniu także zmartwychwstania – a jego rozbicie symbolizuje złamanie kamienia grobowego: dlatego też już od późnego średniowiecza było ono kojarzone z obchodami Wielkanocy.

Jeszcze bardziej niż dekorowane jajka na twardo, we Włoszech od ponad wieku popularne są czekoladowe jajka z niespodzianką w środku, (wł. “uova con sorpresa”). Początki jajka czekoladowego przypisuje się, według niektórych źródeł, królowi Słońce, Ludwikowi XIV, który jako pierwszy, na początku XVIII wieku, kazał swojemu cukiernikowi przygotować jajko z kremu kakaowego. Później, głównie w XX wieku, zaczynając od Turynu (miasto to które, już od ‘600, znane jest jako Capitale Italiana della Cioccolata, czyli “włoska stolica czekolady) upowszechniła się moda na jajka z czekolady, wewnątrz których znajduje się mały prezent.

Takie wielkanocne jajka, które po włosku zwane są po prostu “uova di Pasqua”, są znacznie większe, niż ktoś mógłby sobie wyobrazić: bardzo powszechne są te o wadze 1 kg, ale istnieją również modele sięgające nawet 10 kg, o wysokości przekraczającej metr (która z kokardą i dekoracją może sięgać niemal dwóch metrów), a ich cena w tym przypadku może przekraczać nawet 300 euro!

Jeśli jeszcze kilka dekad temu przygotowywaniem klasycznych czekoladowych jajek zajmowali się głównie mistrzowie rzemiosła cukierniczego, to dziś jajko wielkanocne jest produktem rozpowszechnionym przede wszystkim komercyjnie, dostępnym w supermarketach i produkowanym przez największe firmy cukiernicze. W każdym razie, jeśli chcecie sami spróbować przygotować go w domu, armatevi di santa pazienza (inaczej: uzbrójcie się w świętą cierpliwość), ponieważ nie jest to ani łatwa, ani szybka operacja… ale z pewnością może dać dużo satysfakcji! Formy (silikonowe lub z poliwęglanu) można kupić online (na przykład na Amazonie), natomiast przepis ze zdjęciami znajduje się na najsłynniejszej włoskiej stronie z przepisami – GialloZafferano.

Wpływ i popularność czekoladowych jajek z niespodzianką jest tak ogromna, że to właśnie z tej tradycji wywodzą się znane dziś całoroczne jajka-niespodzianki dla dzieci – mowa oczywiście o włoskim Kinder Sorpresa. Jak informuje nas sama firma na swojej stronie internetowej, jej kultowe jajko powstało w 1974 roku “per dare ogni volta ai bambini la gioia della tradizione delle uova di Pasqua” czyli „by za każdym razem dawać dzieciom radość z tradycji wielkanocnego jajka” – a następnie przekroczyło granice narodowe i z czasem stało się jednym z najbardziej lubianych i rozpoznawalnych produktów cukierniczych na świecie, również w Polsce, gdzie znane jest jako Kinder Niespodzianka i gdzie niewielu podejrzewałoby jego wielkanocne pochodzenie!

Autor:
Alessandro Cerbai