Nie tylko na Wielkanoc – włoskie przysłowia z charakterem (i skorupką)

Jajko to nie tylko kulinarny symbol Wielkanocy – to także bohater wielu powiedzeń i przysłów. Choć na co dzień traktujemy je głównie jako podstawowy składnik naszej diety, w rzeczywistości od wieków inspiruje ono język i kulturę. Zajrzyjmy więc – z lekkim przymrużeniem oka – do świata idiomów i sprawdźmy, jak jajka weszły do codziennego słownika Włochów.

W Wielkanoc, jak i podczas innych wielkich świąt, często można usłyszeć biesiadników mówiących: “Sono pieno come un uovo” (dosłownie „Jestem pełen jak jajko”) – w ten sposób sygnalizują, że osiągnęli granice możliwości swojego żołądka i nie są już w stanie nic więcej zjeść.

O osobie drobiazgowej powiemy, że „szuka włosa w jajku” (włoski: “cerca il pelo nell’uovo”), dając do zrozumienia, że jest ona niezwykle skrupulatna i gotowa doszukiwać się najmniejszych wad, nawet tam, gdzie to niemożliwe.

“Gallina che canta ha fatto l’uovo”, czyli „śpiewająca kura zniosła jajko”, to typowy komentarz rodzica wobec dziecka zachowującego się podejrzanie radośnie: mówi się tak o kimś, kto za wesołym zachowaniem ukrywa jakąś psotę czy przewinienie.

Wielu, nie tylko we Włoszech, marzy o tym, by „znaleźć kurę, znoszącą złote jajka” (wł. “trovare la gallina dalle uova d’oro”), czyli rozpocząć biznes przynoszący duże zyski przy małym wysiłku; odniesienie to, jak wielu zapewne się domyśla, pochodzi z jednej z bajek Ezopa.

Aby jednak osiągnąć zyski, musimy często być gotowi trochę ubrudzić sobie ręce – dosłownie lub w przenośni: w końcu “Non si può far la frittata senza rompere le uova” („Nie da się zrobić omletu bez rozbicia jajek”) – trzeba umieć zaakceptować pewne kompromisy.

Warto też zawsze zachować ostrożność, bo zdarza się, że musimy „chodzić po jajkach” (wł. “camminare sulle uova”), czyli znaleźć się w sytuacji, w której każdy krok może doprowadzić do katastrofy… W takim przypadku życzę wam również, by nikt wam nie „rozbił jajek w koszyku” (wł. “rompere le uova nel paniere”), czyli nie przeszkodził wam w działaniu.

Pamiętajmy też, że „Lepiej mieć dziś jajko niż jutro kurę” (wł. “Meglio un uovo oggi che una gallina domani”), co odpowiada polskiemu przysłowiu „Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu” – i zadowólmy się tym, co mamy, nie ryzykując dla chciwości.

Na koniec zostawmy sobie wyrażenie, które występuje zarówno we włoskim, jak i w polskim – “E’ come l’uovo di Colombo” („Jajko Kolumba”) – czyli słynne jajko, które symbolizuje proste rozwiązanie pozornie nierozwiązywalnego problemu. Jeśli nie znacie sprytnej anegdoty leżącej u podstaw tego powiedzenia, zachęcamy do krótkiego zapoznania z tematem 🙂

A jeśli ktoś akurat znajdzie się w Neapolu – niech koniecznie odwiedzi „Castel dell’ovo” (Zamek jajka), średniowieczny zamek, którego los według legendy związany jest z magicznym jajkiem, niegdyś w posiadaniu samego poety Wergiliusza, a teraz pozostawionym tam dla ochrony zamku!

Jak widać, jajko nie tylko smakuje – ale i mówi! I to całkiem sporo, zarówno po polsku, jak i po włosku. Przysłowia i powiedzenia z nim związane pokazują, jak mocno zakorzenione jest w naszej codzienności – nie tylko w kuchni, ale i w kulturze czy żartach.
Więc następnym razem, gdy usłyszysz kogoś „pełnego jak jajko” albo „chodzącego po jajkach”, uśmiechnij się – i pomyśl, że to kolejny dowód na to, jak fascynująco język opowiada o naszym świecie.

Buona Pasqua – con l’uovo… in tutte le sue forme! 

Autor:
Alessandro Cerbai