Passato prossimo - czas przeszły w języku włoskim

Jak tworzymy zdanie w czasie Passato Prossimo?

Potrzebujesz dwóch elementów: czasownika posiłkowego essere lub avere + formę participio passato. Taką formę dla czasowników regularnych stworzysz poprzez zamianę końcówki czasownika:

• dla czasowników z pierwszej koniugacji, czyli kończących się na -are, participio passato to: -ato (np. mangiare -> mangiato)
• dla czasowników kończących się na -ere (II koniugacja), participio passato to: -uto (np. credere -> creduto)
• dla czasowników z trzeciej koniugacji kończących się na -ire, participio passato to: -ito (np. dormire -> dormito)

Uwaga! Jak to bywa w gramatyce, istnieje też wiele form nieregularnych. Najbardziej popularne to:

Wskazówka językowa: Czasowniki złożone utworzone od powyższych słów odmieniają się tak samo (np. scrivere → scritto, więc descrivere → descritto; mettere → messo, więc promettere → promesso).

Czasowniki nieregularne najłatwiej opanować, powtarzając je w kontekście. Na zajęciach w Vicolo Italiano ćwiczymy je od początku nauki na krótkich dialogach, dzięki czemu formy takie jak fatto, detto czy visto zapamiętujesz w praktyce.

Do pełnego zrozumienia jak tworzyć zdania w Passato Prossimo musimy wiedzieć kiedy użyć danego czasownika posiłkowego.

Kiedy użyjemy avere?

W zdecydowanej większości przypadków! Avere zastosujemy przy tzw. czasownikach przechodnich, czyli takich które mają dopełnienie bliższe i odpowiadają na pytanie kogo? Co?

Przykład:

• Ho mangiato una pizza. – Zjadłem (co?) pizzę.
• Lui ha scritto una lettera. – On napisał (co?) list.

Avere zastosujemy też do części czasowników nieprzechodnich np. Ho dormito bene. (Spałem/am dobrze.)

Passato prossimo z essere

Istnieją 3 grupy czasowników, dla których użyjemy essere, są to:

1. Czasowniki ruchu np. andare (iść/jechać), venire (przychodzić), partire (wyjeżdżać), arrivare (przybywać), uscire (wychodzić), entrare (wchodzić). Uwaga: wyjątki ruchu używające avere to np. camminare (spacerować), viaggiare (podróżować), nuotare (pływać), ballare (tańczyć)
2. Czasowniki stanu i przebywania w miejscu: essere (być), stare (przebywać/być), rimanere/restare (zostawać)
3. Czasowniki zmiany stanu, czyli nascere (rodzić się), morire (umierać), diventare (stawać się)

Poniżej tabela z odmianą przez osoby:

Uwaga! Z avere końcówka participio passato zazwyczaj pozostaje nieruchoma (-o), niezależnie od tego, kto wykonuje czynność (np. Lui ha parlato, Lei ha parlato, Loro hanno parlato). Wyjątek: gdy przed czasownikiem stoi zaimek dopełnienia (lo, la, li, le), imiesłów się z nim zgadza: Ho comprato le mele – Le ho comprate.

A co z czasownikami zwrotnymi?

Też używają essere! Do tego na sam początek dodajesz zaimek zwrotny (mi, ti, si, ci, vi, si):

• Mi sono alzato alle 7:00. – Wstałem o 7:00.
• Ci siamo divertiti! – Świetnie się bawiliśmy!

Zobaczmy na inne przykłady użycia Passato Prossimo:

• Ti ho appena mandato un messaggio. – Właśnie wysłałem/am Ci wiadomość
• Ho perso il telefono. – Zgubiłem/am telefon.
• Abbiamo comprato il biglietto. – Kupiliśmy bilet.
• Siete diventati molto alti! – Urośliście!/Dosłownie: staliście się bardzo wysocy!
• Questo mese siamo stati al mare tre volte. – W tym miesiącu byliśmy nad morzem trzy razy.

Zwróć uwagę, że w przypadku czasowników łączących się z essere, musimy dopasować ich formę do osoby (-o / -a / -i / -e):

• Marco è andato a Roma. (Marco pojechał – rodzaj męski)
• Anna è andata a Roma. (Anna pojechała – rodzaj żeński)
• Siamo arrivati in orario. (Przyjechaliśmy na czas – l. mnoga męska/mieszana)
• Le ragazze sono partite. (Dziewczyny wyjechały – l. mnoga żeńska)

W pigułce kiedy używamy Passato Prossimo?

• Gdy czynność wydarzyła się raz (lub określoną liczbę razy) i wyraźnie się skończyła. Nawet gdy czynność już się skończyła, okres czasu, w którym się wydarzyła, może nadal trwać (np. oggi – dzisiaj, questa settimana – w tym tygodniu, quest’anno – w tym roku) albo wydarzyła się przed sekundą (appena).
• Gdy skutek jest widoczny teraz (ale nie jest to warunek)
• Przy serii następujących po sobie czynności np. gdy opowiadamy co robiliśmy po kolei np. Sono entrato a casa, ho tolto la giacca e ho acceso la TV. (Wszedłem do domu, zdjąłem kurtkę i włączyłem telewizor.)

Passato Prossimo a Imperfetto – kiedy który czas przeszły?

Osoby zaczynające przygodę z nauką języka włoskiego często mają problem z rozróżnieniem kiedy użyć Passato, a kiedy czasu Imperfetto. Zasadnicza różnica między nimi to czy chcemy opisać czynność jako punktową i jako całość, wtedy użyjemy Passato Prossimo; imperfetto natomiast musimy zastosować do opisywania tła, zwyczajów, długotrwałych stanów, tego co trwało bez skupiania się na końcu czynności, np.: Quando sono arrivato, Maria studiava. (Kiedy przyjechałem, Maria się uczyła). Przyjechanie jest czynnością którą widzimy jako całość, natomiast uczenie się jest procesem w czasie.

Dla uporządkowania wiedzy przygotowaliśmy małą tabelkę:

Passato prossimo – ćwiczenia. Sprawdź czy już to potrafisz!

Uzupełnij zdania właściwą formą czasownika w czasie passato prossimo. Pamiętaj o wyborze między avere a essere i o zgodzie imiesłowu.

1. Ieri io ____ (mangiare) una pizza.
2. Marco ____ (andare) a Roma.
3. Le ragazze ____ (partire) ieri.
4. Noi ____ (vedere) un bel film.
5. Anna ____ (alzarsi) alle 8:00.
6. Loro ____ (scrivere) una lunga lettera.

Odpowiedzi: 1. ho mangiato, 2. è andato, 3. sono partite, 4. abbiamo visto, 5. si è alzata, 6. hanno scritto.

Chciałbyś więcej takich ćwiczeń z omówieniem błędów? W Vicolo Italiano znajdziesz kurs włoskiego online, na którym lektor poprawia Twoje zdania na bieżąco, oraz kursy grupowe dla osób, które wolą uczyć się w grupie.

Podsumowanie: jak opanować passato prossimo?

Passato prossimo to włoski czas przeszły dokonany, który zbudujesz z czasownika avere lub essere i participio passato. Najwięcej pracy wymaga zapamiętanie czasowników nieregularnych oraz zasady, że z essere imiesłów zgadza się z podmiotem. Najszybciej utrwalisz to, ćwicząc na żywych zdaniach i w rozmowie. Jeśli wolisz robić to z lektorem, sprawdź kurs włoskiego online w Vicolo Italiano albo kursy grupowe, na których czasy przeszłe ćwiczymy od pierwszych zajęć. Powodzenia, in bocca al lupo!

Mini FAQ:

Czy po włosku mówi się “ho andato”?

Nie, to częsty błąd. Czasowniki ruchu łączą się z essere, więc poprawnie mówimy sono andato (lub sono andata). Wyjątkiem są m.in. camminare, viaggiare i nuotare, które łączą się z avere.

Jak powiedzieć “byłem” w passato prossimo?

Używamy essere i formy stato: Sono stato a Roma (Byłem w Rzymie), Sono stata a Roma (Byłam w Rzymie). Czasownik essere tworzy passato prossimo z samym sobą.

Czy “ho” lub “sono” można pominąć?

Nie. W passato prossimo czasownik posiłkowy jest obowiązkowy. Pominięcie go zmienia zdanie w niepoprawne, np. Io mangiato zamiast Ho mangiato.

Autor:
Izabela Łojewska