Włoskie kolędy - kolędy śpiewane we Włoszech

Na początek trochę historii, czyli kim byli zampognari.

Zrozumienie włoskich pieśni bożonarodzeniowych, nazywanych po włosku Canti di Natale lub Canzoni di Natale, wymaga cofnięcia się do średniowiecza. To właśnie wtedy franciszkanie (w szczególności ojciec założyciel zakonu, św. Franciszek z Asyżu) odegrali kluczową rolę w popularyzacji pobożności bożonarodzeniowej wśród zwyczajnych ludzi. To właśnie Franciszek w 1223 roku w Greccio zorganizował pierwszą żywą szopkę, co zapoczątkowało nową falę pieśni i przedstawień religijnych związanych z narodzinami Chrystusa. 

Równolegle rozwijał się fenomen muzyczny bezpośrednio związany z ludową tradycją muzyczną . Wspomniani wcześniej zampognari byli pasterzami ze środkowych i południowych Włoch (z regionów takich jak Abruzja, Molise, Kampania czy Kalabria), którzy w okresie Adwentu schodzili z gór do miast i wsi, grając na tradycyjnych instrumentach. Pasterze ci szli od domu do domu, grając utwory przed przydomowymi szopkami w zamian za podarki lub drobne datki. Część tej tradycji jest ciągle żywa, do dziś można spotkać muzyków w tradycyjnych strojach grających na ulicach i placach włoskich miast.

Jakie są najpopularniejsze kolędy włoskie?

Warto pamiętać, że w czasach, gdy powstawało wiele z tych pieśni, Włochy nie były jeszcze zjednoczonym państwem – poszczególne regiony miały własne tradycje, kultury i języki, dlatego kolędy często śpiewano w lokalnych dialektach. Poniżej przedstawiamy Wam kolędy znane większości Włochów:

• Tu scendi dalle stelle

Jedną z najstarszych i wciąż popularnych włoskich kolęd jest Tu scendi dalle stelle. Napisał ją św. Alfons Maria Liguori, włoski biskup, teolog i założyciel zgromadzenia redemptorystów, w 1754 roku. Początkowo wyłącznie w dialekcie neapolitańskim pod tytułem Quanno nascette Ninno, a później w wersji włoskiej. Melodia jest niezwykle liryczna i wzruszająca, a tekst opowiada o kontraście między boskim majestatem Chrystusa a ubóstwem, w jakim się narodziło dziecko drżące z zimna w ubogiej stajence. Ta kolęda do dziś jest wykonywana zarówno w kościołach, jak i w domach, a jej prostota i emocjonalna głębia sprawiają, że wzrusza kolejne pokolenia Włochów. Zachęcamy Was do posłuchania tej pieśni wykonywanej przez wielkich włoskich muzyków jak Andrea Bocelli czy Luciano Pavarotti.

• Astro del Ciel

Astro del Ciel to włoska adaptacja najsłynniejszej kolędy świata – Cichej Nocy. Nie jest to jednak wierne tłumaczenie oryginalnego utworu. Słowa napisane zostały w 1937 roku prawdopodobnie przez duchownego z Bergamo, Angelo Meliego, a następnie dopasowano je do oryginalnej melodii Franza Xavera Grubera. Tę kolędę (wersję włoską) śpiewaliśmy na jednym z wieczorków świątecznych w naszej szkole, pod linkiem możecie znaleźć jej tekst wraz z tłumaczeniem, a przy okazji słowniczek pojęć bożonarodzeniowych:

Wieczorek świąteczny w Vicolo Italiano

• Gesù Bambino

W przypadku tej pieśni, mamy sytuację odwrotną niż z Astro del Ciel – to pieśń skomponowana w 1917 przez włosko-amerykańskiego organistę Pietro Yona, która zdobyła międzynarodową popularność. Włoski oryginał zachował jednak swój liryczny, niemal operowy charakter.

• Venite fedeli

Ciekawym przykładem jest także Venite fedeli, włoska wersja znanej kolędy Adeste Fideles. Jej tytuł można przetłumaczyć jako „Przyjdźcie, wierni”. Jest to pieśń bardziej uroczysta, zachęcająca wiernych do wspólnego oddania czci nowo narodzonemu Chrystusowi. Dzięki podniosłej melodii dobrze sprawdza się podczas liturgii, ale przez lata stała się również częścią szerszej kultury bożonarodzeniowej.

Czy Włosi śpiewają jedynie kolędy? Czyli o znaczeniu włoskich piosenek świątecznych.

Obok tradycyjnych kolęd we Włoszech funkcjonuje także zupełnie inna część świątecznego repertuaru – piosenki bożonarodzeniowe, które nie mają charakteru religijnego. Ich tematyka jest znacznie bardziej współczesna. Zamiast narodzin Chrystusa pojawiają się w nich miłość, rodzina, tęsknota, zimowa atmosfera, prezenty czy po prostu radość ze wspólnego spędzania czasu. Wiele z tych utworów stało się nieodłącznym elementem włoskiej popkultury i co roku powraca w grudniowych playlistach.

Jedną z najbardziej rozpoznawalnych włoskich piosenek świątecznych jest A Natale puoi, wykonywana przez Alicię. Utwór stał się szczególnie popularny dzięki wykorzystaniu go w kampanii reklamowej i z czasem zaczął być kojarzony z włoskim okresem świątecznym. Jego tekst skupia się na tym, że Boże Narodzenie jest wyjątkowym momentem, w którym można być bliżej innych, okazywać uczucia i pozwolić sobie na odrobinę więcej ciepła i życzliwości. Nie jest to więc pieśń religijna, ale opowieść o emocjach, które dla wielu osób są ważną częścią Świąt.

Nie brakuje również piosenek tworzonych specjalnie z myślą o najmłodszych. Włoskie dzieci znają wiele prostych, pogodnych utworów związanych z Babbo Natale, czyli Świętym Mikołajem, prezentami i oczekiwaniem na świąteczny poranek. W tym repertuarze Boże Narodzenie przedstawiane jest przede wszystkim jako czas odpoczynku, niespodzianek i rodzinnej atmosfery.

Jakie znaczenie mają kolędy dla Włochów?

Podsumowując, włoskie kolędy to znacznie więcej niż tylko element religijnej oprawy świąt. To żywy zapis wielowiekowej historii, wiary i regionalnej tożsamości Włoch. Każda z włoskich kolęd niesie ze sobą fragment opowieści o tym, jak różne części kraju przez stulecia przeżywały tajemnicę Bożego Narodzenia. Obok nich równie ważne miejsce w grudniowym repertuarze zajmują włoskie piosenki świąteczne, czyli lżejsze, bardziej współczesne utwory, bliższe codziennemu językowi mówionemu i chętnie puszczane w radiu czy sklepach w całych Włoszech.

Jeśli Boże Narodzenie rozbudziło w Was ciekawość włoskiego brzmienia, to świetny moment, by zacząć naukę. Melodia i rym sprawiają, że włoskie kolędy zapadają w pamięć znacznie łatwiej niż zwykła lista słówek. Wystarczy posłuchać, jak brzmi Tu scendi dalle stelle, żeby przekonać się, że prosty, powtarzalny tekst to idealny materiał do ćwiczenia wymowy nawet dla osób dopiero zaczynających przygodę z językiem. Podobnie Astro del Ciel po włosku, śpiewane wolno i wyraźnie, świetnie nadaje się do ćwiczenia języka.

W okresie świątecznym tak wielu naszych uczniów prosi o teksty ulubionych kolęd na zajęcia. Chętnie wykorzystujemy wtedy zarówno włoskie kolędy, jak i włoskie piosenki świąteczne, by pokazać, że nauka języka nie musi ograniczać się do podręcznika. Jeśli marzycie o tym, by rozumieć włoskie kolędy bez zaglądania do tłumaczenia, najlepiej zacząć od podstaw na lekcjach języka włoskiego dla początkujących (online). W naszej szkole prowadzimy zarówno zajęcia stacjonarne, jak i online, dzięki czemu każdy, niezależnie od miejsca zamieszkania, może zacząć swoją przygodę z tym językiem.

Latem szczególnie polecamy wakacyjny kurs włoskiego. To świetna okazja, by połączyć naukę z odpoczynkiem i wykorzystać wolniejsze tempo dnia na regularne ćwiczenia. Dla tych, którzy w lecie wolą uczyć się z dowolnego miejsca, przygotowaliśmy również wakacyjny kurs włoskiego online, prowadzony w małych grupach, z naciskiem na żywy język i praktyczne zwroty.

Osoby, które chcą szybciej osiągnąć płynność, zachęcamy do zapisu na intensywny kurs włoskiego, obejmujący więcej godzin zajęć w krótszym czasie. Dostępny jest także intensywny kurs włoskiego online, idealny dla zapracowanych, którzy chcą uczyć się efektywnie, ale bez konieczności dojazdów. Niezależnie od wybranej formy, każda konwersacja po włosku prowadzona z native speakerem czy lektorem przybliża Was do swobodnego posługiwania się tym językiem.

Nasze kursy języka włoskiego są dopasowane do różnych poziomów zaawansowania i potrzeb, od zupełnych podstaw po zaawansowaną konwersację. A jeśli szukacie elastycznej formy nauki, sprawdźcie nasze lekcje włoskiego online, dzięki którym możecie uczyć się w dogodnym dla siebie czasie. Zapraszamy! 🙂

Autor:
Izabela Łojewska