Włoskie gesty i ich znaczenie w komunikacji

W tym artykule znajdziecie odpowiedzi na pytania:

• • Dlaczego Włosi tyle gestykulują?
    
  • Jakie są najczęściej używane włoskie gesty?
    
  • Obraźliwe gesty we Włoszech
    
  • Znaczenie gestów w komunikacji
    
  • Jak gestykulować jak prawdziwy Włoch?

Dlaczego Włosi tyle gestykulują?

A może to przedstawiciele innych krajów gestykulują za mało? I może oszczędna w gesty komunikacja wydałaby się Włochom stonowana, niezbyt ekspresyjna i po prostu nudna…a we Włoszech właśnie ktoś pisze tekst na bloga o tytule: “Dlaczego Polacy gestykulują tak mało?”

Jest kilka czynników, które mogą tłumaczyć, dlaczego gestykulacja u Włochów jest tak głęboko wpisana w ich komunikację, a gesty we Włoszech są tak naturalne, że może sami Włosi nie mają na to odpowiedzi. Po prostu tak jest.

Ogromna różnorodność regionów pod kątem językowym cechująca Italię nie ułatwiała komunikacji, zwłaszcza przed zjednoczeniem Włoch w XIX wieku, ale także już po roku 1861, czyli dacie unifikacji. Pokonanie regionalnych różnic językowych było możliwe między innymi dzięki użyciu włoskich gestów i zapewniało sprawniejszy przepływ informacji. Miało to także znaczenie podczas prowadzenia wymian handlowych. Kupcy oraz bankierzy potrzebowali dodatkowych narzędzi komunikacji, by efektywniej prowadzić międzyregionalne interesy.

Kolejnym aspektem jest fakt, że część używanych obecnie gestów wywodzi się z czasów starożytnego Rzymu, gdzie sztuka retoryki i przemawiania opierała się także na gestykulacji. Gesty dłoni podkreślały wagę słów, przyciągały uwagę odbiorców i sprawiały, że przekaz charakteryzował się spójnością oraz angażował publiczność.

Istotny jest także fakt, że Starożytni Grecy, którzy kolonizowali południowe Włochy, byli prekursorami języka migowego. To oni wprowadzili gesty do języka, by uniknąć nieporozumień z dominującymi grupami etnicznymi – Rzymian, Gotów, Normanów i wszystkich, którzy dominowali na półwyspie. Obecnie w regionach południowych (Kampania, Sycylia) używanie gestów jest znacznie bardziej powszechne, niż w regionach północnych i centralnych.

Do popularności używania włoskich gestów przyczyniła się także “Commedia dell’Arte” – typ barwnego widowiska scenicznego powstałego we Włoszech. Przedstawiane od czasów Carla Goldoniego zachwycało publiczność na całym świecie. Ta forma teatru opierała się na wykorzystywaniu bogatej mimiki i energicznej mowy ciała. Miało to niezwykle istotne znaczenie w przypadku widzów dla grona odbiorców niewłoskojęzycznych. Z czasem gesty zostały skutecznie skodyfikowane poprzez powtarzalny sposób ich wykonywania, a forma i ich znaczenie przetrwały do dzisiaj.

Jakie są najczęściej używane włoskie gesty?

Lista włoskich gestów jest tak długa, że zawężenie jej było wyzwaniem. Z tu wymienionymi albo z jakąś ich częścią na pewno się już spotkaliście.

Nie da się oddać dynamiki gestów opisując je tekstem, ale mamy nadzieję, że uda Wam się wypatrzeć te gesty we Włoszech na żywo podczas następnej podróży na półwysep Apeniński. Będzie to też dobra okazja do nauki typowych włoskich gestów dłoni.

1. Bacio del chef/Ottimo – Pocałunek szefa kuchni/Wspaniale

Jak wykonać: Pocałuj opuszki palców.

Znaczenie: Gest świadczący o pochwale jedzenie lub o świeżości produktu, np. gdy jakiś sprzedawca będzie chciał zachęcić do kupna czegoś na targu.

2. Buono – Dobre

Jak wykonać: Połóż palec wskazujący na policzku po tej samej stronie.

Znaczenie: Gdy chcemy pochwalić potrawę i wyrazić, że naprawdę nam coś smakowało.

3. Mi fa un baffo – Nie obchodzi mnie to

Jak wykonać: Potrzyj palcem wskazującym pod nosem.

Znaczenie: „Nie obchodzi mnie to”. Gest powszechny na Sycylii i w Kampanii.

4. Non me ne frega niente – Nie obchodzi mnie to (wersja druga)

Jak wykonać: Umieść grzbiet dłoni pod brodą i energicznie wysuń do przodu.

Znaczenie: Bycie obojętnym wobec czegoś lub kogoś.

5. Tempo fa – Jakiś czas temu

Jak wykonać: Podnieś dłoń i wskaż nią ponad ramieniem.

Znaczenie: Gdy chcemy zasygnalizować, że coś wydarzyło się w przeszłości, jakiś czas temu.

6. Sei pazzo? – Oszalałeś?

Jak wykonać: Połóż palec na skroni i obróć.

Znaczenie: Gest wyrażający, że coś jest nierozsądne lub szalone. Służy do komentowania sytuacji, decyzji politycznych czy zjawisk społecznych uznanych za nieracjonalne.

7. La mano a borsa – Ręka w torbie

Jak wykonać: Złącz wszystkie palce dłoni razem z kciukiem i przesuń je w górę, od dołu do góry.

Znaczenie: “Co?”, “Co mówisz?” lub “Co chcesz?” może również wyrażać niedowierzanie, irytację lub prośbę o wyjaśnienie gdy ktoś mówi coś niezrozumiałego, gdy się nie zgadzasz, lub gdy chcesz podkreślić pytanie. Należy pamiętać, że gest ten może zostać odebrany jako agresywny, jeśli zostanie użyty zbyt gwałtownie.

8. Così così – Jako tako

Jak wykonać: Wnętrze dłoni skieruj do dołu wymachując nią na boki, tak żeby raz część z kciukiem, a raz część z małym palcem kierowała się do góry.

Znaczenie: Włoski gest dłoni wyrażający przeciętność, niepewność lub średnią jakość czegoś. Na przykład w sytuacji, gdy chcemy powiedzieć, że coś idzie przeciętnie, ani dobrze, ani źle.

9. Bere – Picie

Jak wykonać: Zaciśnij palce w pięść oprócz kciuka i zbliż je do ust, jakbyś chciał się napić.

Znaczenie: Sygnalizuje pytania takie jak: “Chcesz się napić?”, “Chce Ci się pić?” Palec wskazujący, środkowy, serdeczny i mały zgięte razem tworzą obraz szklanki, a kciuk skierowany w stronę ust symbolizuje przepływający płyn.

10. Perfetto – Perfekcyjnie, wspaniale

Jak wykonać: Połącz kciuk i palec wskazujący i przeciągnij palce po poziomej linii przed sobą. W innej wersji możesz też przeciągnąć ten sam układ palców z góry do dołu, również przed sobą.

Znaczenie: Wyrażenie pochwały, np. gdy makaron był pyszny, projekt wyszedł naprawdę dobrze, gdy komuś spodobało się coś co mówisz lub co robisz. Dokumenty historyczne potwierdzają występowanie tego włoskiego gestu już w epoce renesansu, gdzie był używany przez rzemieślników do wyrażania oceny kunsztu wykonania przedmiotów.

11. Mi sono fatto un culo così – Napracowałem się

Jak wykonać: Wystaw palce wskazujący i kciuk, a resztę palców schowaj. Obiema dłońmi wykonuj okręg do przodu.

Znaczenie: Pokazuje, że ktoś włożył w coś dużo pracy i chce podkreślić, że to był duży wysiłek. Uwaga na kontekst, bo ten sam gest oznacza: “Ti faccio un culo cosi”, czyli: “Skopię Ci tyłek”.

12. Pollice su guancia – Kciuk na policzku

Jak wykonać: Potrzyj prawym kciukiem o prawy policzek z góry do dołu, a resztę palców schowaj w dłoni.

Znaczenie: Ktoś jest uroczy, słodki. Gest nawiązuje do gestu, jaki wykonuje się w stosunku do niemowlaków. Można użyć tego gestu np. kiedy chłopakowi spodobała się jakaś dziewczyna i wtedy tym gestem sygnalizuje, że wpadła mu w oko.

13. Occhio – Uważaj

Jak wykonać: Połóż palec wskazujący na dolnej powiece i lekko pociągnij w dół.

Znaczenie: Gest ostrzegający, żeby zachować czujność. Ostrzeżenie przed czymś niebezpiecznym.

14. Rubare – Kradzież

Jak wykonać: Podnieś dłoń z rozluźnionymi palcami i zatocz okrąg w powietrzu. Gest imitujący chwytanie czegoś.

Znaczenie: Używany w sytuacji, gd chemy kogoś ostrzec przed kradzieżą i wzmożenie czujności. W zatłoczonym miejscu możesz ostrzec znajomych, żeby mieli oko na swoje rzeczy tym właśnie gestem. Drugie znaczenie to sygnalizowanie podejrzanych, nie do końca jasnych sytuacji osobom z otoczenia.

Obraźliwe gesty we Włoszech

Nie jest zaskoczeniem, że gesty mogą też pełnić funkcję przekazywania, delikatnie rzecz ujmując, także niezbyt uprzejmych komunikatów. Warto je znać, choćby po to, żeby lepiej rozeznać się w intencjach Włocha, któremu właśnie zajechaliśmy autem drogę. Chociaż wtedy z pewnością usłyszymy też wiązankę komunikatów werbalnych i przy okazji wulgarnych.

W każdym razie w przypadku używania tego rodzaju gestów kluczowe jest poznanie kontekstu, który może zmienić ich znaczenie o 360 stopni.

1. Il Gesto dell’Ombrello – Gest parasola

Jak wykonać: Zegnij lewe ramię i połóż lewą dłoń na prawym bicepsie, a następnie zegnij prawe przedramię.

Znaczenie: Włoski gest dłoni oznaczający pogardę lub odrzucenie. Obecny także w polskiej kulturze, ale u nas znany pod nazwą gest Kozakiewicza.

2. Le corna – Rogi

Jak wykonać: Wyprostuj palec wskazujący i mały, zginając resztę palców.

Znaczenie: Zasugerowanie zdrady partnera, gest szydzenia, odpędzenie pecha w przypadku bycia przesądnym

3. Dito medio – Środkowy palec

Jak wykonać: Wystaw palec środkowy z zaciśniętej pięści i skieruj wnętrze dłoni do siebie

Znaczenie: Obraźliwy włoski gest rozpoznawalny na całym świecie. Jest jednym z najstarszych gestów. W rzeczywistości był on powszechny już w starożytnym Rzymie. Podobno cesarz Kaligula uciekał się do tego gestu, gdy podawał rękę swoim poddanym do pocałunku, chcąc ich w ten sposób obrazić.

4. Ti faccio un culo così – Skopię Ci tyłek

Jak wykonać: Wystaw palec wskazujący oraz kciuk, a resztę palców schowaj. Obie dłonie wykonują kręgi do przodu.

Znaczenie: Włoski gest dłoni ostrzegający przed chęcią konfrontacji.

5. Sbuffare – Prychać

Jak wykonać: Nabierz powietrze w usta i wypuść z dźwiękiem. Ziewaj, wzdychaj.

Znaczenie: Oznaka braku zainteresowania, bycia znudzonym sytuacją lub osobą. Niekulturalny gest sygnalizujący zdecydowanie brak chęci do bycia w obecnej sytuacji.

6. Stupidità – Głupota

Jak wykonać: Połóż prawą dłoń zaciśniętą w pięść na czole i obróć.

Znaczenie: Gdy chcemy wyrazić, że coś jest głupotą. Lub przekaz bardziej dosłowny, czyli: “Ale jesteś głupi”

7. Ma va via va – Spadaj

Jak wykonać: Wyciągnij przedramię i poruszaj nim w górę i w dół, jakby chciał ciąć.

Znaczenie: Gdy chcesz, żeby ktoś, mówiąc delikatnie, odczepił się

8. Si ti pigghiu! – Jeśli Cię złapię!

Jak wykonać: Unieś rękę dłonią do dołu w kierunku ust, a następnie delikatnie zaciśnij przednie zęby na boku dłoni.

Znaczenie: Jeden z włoskich gestów dłoni pochodzących z Sycylii. Używany jako reakcja na coś negatywnego, co ktoś popełnił i musi zostać w jakiś sposób ukarane.

Znaczenie gestów w komunikacji

Ludzie komunikują się za pomocą słów, ale też używając po prostu ciała-mimiki twarzy, gestów, postawy ciała. Gestykulacja sama w sobie ma wiele funkcji. Przekaz niewerbalny jest równie istoty, jak werbalny. Gesty usprawniają komunikację, a tam, gdzie słów wcale nie potrzeba, zastępują ją. Sprawiają, że rozmowa może toczyć się na innym poziomie, znanym tylko danej grupie lub w określonym kręgu kulturowym. Gesty dla Włochów są nieodłączną częścią sposobu bycia, kultury oraz komunikacji.

Włoskie dzieci używają gestów jako pomostu do komunikacji werbalnej, często wyrażając pojęcia za pomocą gestów, zanim nauczą się odpowiadających im słów. Dane pokazują, że włoskie dzieci zaczynają używać gestów specyficznych w wieku 3-4 lat, znacznie wcześniej, niż ich rówieśnicy innych narodowości. Młodsze pokolenia Włochów wcale nie używają gestów z mniejszą częstotliwością, niż ich rodzice, czy dziadkowie. Ich trwałość świadczy o aktualności tej części włoskiej kultury i jej zdolności do zachowania charakterystycznych elementów.

Nikogo nie dziwi fakt, że włoskie gesty na stałe wniknęły w formie emotikonów czy Gif-ów do popularnych komunikatorów, a włoskie gesty dłoni są na tyle rozpoznawalne i charakterystyczne, że są używana w globalnym wymiarze.

Do rozpoznawalności włoskich gestów przyczyniły się także filmy z Hollywood, w których włoscy aktorzy prezentowali dany gest, który utrwalał się pamięci widza i stawał się możliwy do samodzielnego zidentyfikowania.

Włoskich gestów można także się doszukać w sztuce i w projektach artystycznych. W przeszłości były akcentowane chętnie przez Michała Anioła czy Rafaela Santi, by podkreślić za pomocą gestów emocje malowanych postaci. Dziś także chętnie wykorzystują je w swoich dziełach współcześni artyści tacy jak Maurizio Cattelan czy Vanessa Beecroft.

Używanie gestów daje Włochom z pewnością większe możliwości komunikacyjne. Pozwala wyrażać więcej emocji i sygnalizować dokładniej dane koncepcje. Ciekawe jest, że ruchy dłoni podczas wykonywania gestów połączone są z intonacją głosu. Badania pokazują, że 86% rozmów pomiędzy Włochami toczy się z wykorzystaniem użycia co najmniej jednego gestu. Spróbujcie poprosić Włocha, żeby mówił bez używania rąk. Wtedy przekonacie się, jak ważna jest dla nich gestykulacja do wyrażenia siebie.

Jak gestykulować jak prawdziwy Włoch?

Czy włoskich gestów można się nauczyć? Jak najbardziej! Już obserwując samych Włochów jesteśmy w stanie przez wykorzystanie neuronów lustrzanych aktywować obszary w naszym mózgu, które będą odpowiedzialne za wykonanie gestu samodzielnie.

Teorię neuronów lustrzanych odkrył włoski neurobiolog Giacomo Rizzolatti. To układ neuronalny, który aktywuje się zarówno podczas wykonywania danej czynności, jak i obserwowania innej osoby ją wykonującej. Odgrywa on kluczową rolę w rozumieniu i uczeniu się gestów. Obserwacja typowych włoskich gestów aktywuje obszary mózgu związane nie tylko ze zrozumieniem wizualnym, ale także emocjonalnym.

Niezmiernie ważną umiejętność jest rozumienie kontekstu, w jakim gest został użyty. Zmiana znaczenia źle użytego gestu przez zmianę kontekstu może prowadzić do niezręcznych, a w najgorszym przypadku do naprawdę nieprzyjemnych sytuacji.

Jeśli chcemy być pewni co do poprawnego wykonania słynnych włoskich gestów dłoni, nie zaszkodzi szybki trening przed lustrem. W dalszej kolejności można testować gesty w komunikacji na żywo. Jeśli macie włoskich znajomych, poproście o indywidualny trening. Od razu dostaniecie feedback, czy Wasz nadgarstek ruszą się wystarczająco płynnie i czy są w stanie odczytać i dobrze zinterpretować wykonane przez Was gesty 😉 Wasza konwersacja po włosku wzbogacona przez gestykulację z pewnością wejdzie od razu na wyższy poziom.

Co możesz zrobić, żeby nauczyć się włoskich gestów?

• Uważnie obserwuj Włochów podczas rozmów
  
• Oglądaj włoskie filmy i seriale, zwracając uwagę na gesty
  
• Spróbuj obejrzeć włoską kreskówkę bez dźwięku i nazwij, co się działo na ekranie
  
• Weź udział warsztatach lub kursach dotyczących włoskich gestów
  
• Ćwicz gestykulację z włoskimi przyjaciółmi 

Na rynku znajdziecie też książkę napisaną przez Brunona Munariego o tytule “Suplemento al diccionario”, w tłumaczeniu: “Suplement do słownika języka włoskiego”. Trudna do zdobycia z uwagi na dużą popularność, jednak niezmiernie ciekawa pozycja, która zawiera spis wielu gestów i ich znaczeń używanych we włoskiej kulturze. Może podczas kursu języka włoskiego warto się z taką pozycją zapoznać? Czego nadal nie umiemy powiedzieć, pokażemy i zyskamy kolejne narzędzie do komunikacji.

Nauka włoskich gestów jest częścią procesu poznawania języka włoskiego. Ci, którzy je opanowali, na pewno lepiej rozumieją sam język oraz łatwiej wtopią się we włoski kontekst kulturowy.

Jeśli chcesz nauczyć się nie tylko włoskich gestów, ale też poznać kulturę, język oraz innych pasjonatów Włoch, zapraszamy do Vicolo Italiano na nasze lekcje włoskiego online oraz zajęcia stacjonarne.